Wayfinding Nederland, Isala Zwolle

Wayfinding Nederland

ISALA

Afgelopen periode ben ik vaak in Zwolle geweest bij Ziekenhuis Isala. Een prachtige samenstelling van gebouwen dat, als je het vanuit een helicopter ziet, vormen van vlinders in de architectuur bevat.  Oordeel zelf in de afbeelding hieronder. Als je er voor staat en er zouden geen ambulances staan, doet weinig je vermoeden dat het om een ziekenhuis gaat. Kosten noch moeite zijn gespaard om een architectonisch hoogstandje te bewerkstelligen. Dit artikel gaat over wayfinding in Nederland en mijn ervaring ermee in het Isala Ziekenhuis in Zwolle. Het was de eerste keer dat ik dit ziekenhuis “mocht” bezoeken en het is dus logisch dat alles vreemd is.

 

Wayfinding-Isala-Zwolle

Wayfinding Isala Zwolle

 

Wayfinding

Wiki – Wayfinding betreft alle middelen die mensen (en dieren) gebruiken om zichzelf te oriënteren (in een fysieke ruimte) en om te navigeren van plaats naar plaats. Oriëntatie en Navigatie zijn de sleutelwoorden in deze definitie.

Wayfinding is een wetenschap zonder grenzen.  De informatie en hulpmiddelen die een organisatie inzet om het zo gemakkelijk mogelijk te maken om de weg te vinden zijn altijd te weinig. Alle voorzieningen zijn ook zonder waardering, je hoort het alleen als de ervaring negatief is.

Wayfinding houdt niet op bij navigatie in het gebouw. Het begint bij onze eigen keus hoe er te komen.

Waar moet ik mee rekening houden als:

  • ik met de auto ga?
  • ik de trein neem?
  • een familie-lid voor vervoer vraag?

Als ik met de auto ga, moet ik rekening houden met parkeren. Dat was trouwens geen probleem bij Isala. En als ik slecht ter been been moet ik me afvragen hoe dicht ik bij de ingang kan parkeren. Waar staan de rolstoelen. Misschien ben ik oud en hulp-behoevend en heb ik persoonlijke begeleiding nodig.

De wayfinding voorzieningen die onder de verantwoordelijkheid van het ziekenhuis vallen beginnen als je het parkeer terrein op rijdt, of de bus uitstapt op een nabij gelegen bushalte. Of als je uit de trein stapt op het station. In meer of mindere mate, afhankelijk van je transport,  zijn er voorzieningen getroffen door Isala om je verder te helpen op je route.

Maar mijn onderwerp is de wayfinding in het hoofd gebouw.  Ik kan in deze publicatie niet compleet zijn omdat ik eenvoudig niet genoeg kennis heb van bijvoorbeeld de architectonische invloeden en hulpmiddelen op wayfinding gebied. Ook is het onderwerp wayfinding gewoon te groot om in één artikel te bespreken. Mijn persoonlijke specialisatie is digitale wayfinding en een samenvatting van mijn achtergrond staat helemaal onderaan.

 

wayfinding-nederland

Navigatie probleem

 

Beleving

Wayfinding is een erg belangrijk onderdeel van de totaal beleving van, in dit geval, een ziekenhuis bezoek.  Zo belangrijk dat het andere aspecten zoals zelfs de eigenlijke zorg, kan overschaduwen bij een negatieve ervaring. Of je nu op bezoek gaat bij een patiënt of er naar toe moet voor een opname; een vlekkeloze “wayfinding” ervaring voelt goed en draagt positief bij aan het totale gevoel.

Zelf vind ik het heerlijk om in grote gebouwen probleemloos naar een bestemming te “zippen”. Tegelijkertijd, en net zo intens, kan mijn humeur naar een nulpunt dalen als dit niet het geval is. Een gevoel dat ik dan ook moeilijk kwijtraak en mijn hele dag beïnvloed. Ik word hier, plat gezegd, erg chagrijnig van.

Bovendien heeft het ook een praktisch nadeel als ik mijn bestemming moeilijk kan vinden. Ik kan te laat te komen en het afspraken schema in de war te sturen van de specialist of ze helpen mij niet meer en ik moet terugkomen.

Logisch dus dat iedere grote publieke instelling veel moeite doet om het Oriënteren en Navigeren zo makkelijk mogelijk te maken. Of, zeker zou moeten overwegen.

wayfinding-itprojectmarkt

Perfect Navigatie Systeem

Algemeen Belang

Goede wayfinding is niet alleen van belang voor de bezoekers van een ziekenhuis maar ook voor het ziekenhuis zelf. Het zorgt voor effectiever werken (met minder kosten) en betere referenties. Afspraak kalenders kunnen scherper nagevolgd worden en de patiënten zijn tevreden. Iedereen wint.

Persoonlijke begeleiding

Isala: Wij kregen zowel op de dag van de tests als voor de opnamedag een vrijwilliger toegewezen die ons overal heen leidde.  Zij checkte ons ook in bij de balies van de diverse afdelingen en wachtte op ons totdat we klaar waren. Geweldig.

Deze inzet is niet voor niets. Zoals eerder vermeld is het belang van het ziekenhuis groot dat de afspraak kalender zo goed mogelijk nageleefd wordt. Maar het stelt ook de patiënt gerust die zich op dat moment toch al in een kwetsbare – en afhankelijke positie voelt.

Ik neem aan dat deze persoonlijke begeleiding voor iedereen is weggelegd die opgenomen wordt of tests moet ondergaan, dus als je hiervoor heen moet, maak je geen zorgen. Het wordt allemaal prima geregeld en begeleid.

Vervoer-in-Isala

Vervoer als je het nodig bent in Isala

Isala Wayfinding

Oftewel: Zelf je weg vinden in Isala, als je bijvoorbeeld op visite gaat.

Laat ik beginnen met te zeggen dat Isala er heel goed over na heeft gedacht om zijn wayfinding probleem zo goed mogelijk te neutraliseren. Ieder groot publiek gebouw heeft natuurlijk per definitie een wayfinding probleem. Het is de aard van het beestje en het gaat erom hoe dit opgelost wordt.

Isala Zwolle heeft zichzelf echter nog een extra wayfinding uitdaging gegeven door ons cognitieve perceptie vermogen op de proef te stellen door (ogenschijnlijk) a-symmetrisch te bouwen. A-symmetrie helpt niet bij onze cognitieve perceptie.

Cognitieve Perceptie

Cognitieve perceptie is een talent dat ieder mens (en ook dier) gebruikt om zijn positie en richting te bepalen. Het is onze eigen persoonlijke interpretatie van wat we waarnemen door onze zintuigen en dan verwerken met gebruik van onze kennis, geheugen en verwachting. We nemen kennis van; leren; vernemen; beseffen wat we net gezien hebben en baseren daar onze volgende beslissing op.

Als het op wayfinding aankomt is een optimale situatie voor onze cognitieve perceptie: ruimtelijk, overzichtelijk, locatie – en richtingsaanduidingen. Terwijl je bij voorbaat al binnen in gebouwen met een nadeel begint heeft Isala desondanks op de begane grond veel van deze kenmerken kunnen handhaven. Ruimtelijk, overzichtelijk, duidelijk, herkenbaar en alles volgens verwachting.

Hier kun je wat mee. Deze positieve prikkels voelen goed en geven zelfvertrouwen. Het is eenvoudig vast te stellen je je bevindt, ten opzichte van de indeling van het gebouw, en alle richtingen zijn goed aangegeven.

[Voorbeeld cognitieve perceptie..
We zien bijvoorbeeld een deur. Onze cognitieve perceptie gaat betekenis geven aan die deur. Het is een grote draai-deur met een duidelijk gedefinieerd voetpad dat erheen leidt. Vele mensen gaan door die deur en komen eruit.

De locatie en type en het feit dat alle mensen die deur gebruiken om naar binnen gaan, geven aan dat het een hoofd-ingang betreft, met daar achter hoogstwaarschijnlijk de ontvangst. Want dat verwachten we gebaseerd op onze kennis en ervaring.

Ik verwacht ook dat ik daar verdere instructies en hulp kan krijgen.
..]

Vele Gradaties

Cognitieve perceptie is persoonlijk. Iedereen heeft een verschillende achtergrond. Mensen die lang gestudeerd hebben, hebben meer kennis (bronnen) die ze kunnen gebruiken voor hun interpretatie. Mensen die reizen hebben meer ervaring met publieke gebouwen. Kinderen hebben een veel eenvoudigere blik op de wereld. Mannen en vrouwen zien en interpreteren vaak verschillend.

wayfinding-challenges

Beperkingen

En alsof het bedenken van een goede wayfinding al niet veelomvattend genoeg is; denk eens aan de mensen die kleurenblind zijn, slechtziend of blind, moeilijke ter been, of in meer of mindere mate geestelijk of lichamelijk gehandicapt zijn. Er zijn speciale voorzieningen voor nodig.

Houvast

De ingreep met het grootste resultaat is om de aanwijzingen zoveel mogelijk conventioneel te houden, zodat ze overeenkomen met wat het publiek gewend is. Er hoeft niet over te worden nagedacht en vergissingen worden tot een minimum beperkt.

Navigeren in Isala Zwolle

De gangen tussen de gebouwen in het Isale Ziekenhuis in Zwolle zijn ruimtelijk door de hoge plafonds. Je kunt van het ene eind praktisch naar het andere eind kijken (overzichtelijk) en door de ramen heb je een constante verbinding met de buitenwereld. Prikkels die je op je gemak stellen. Het oriënteren gaat zonder erbij na te denken. Navigatie is dan ook eenvoudig: volg gewoon het gangpad. Erg positief voor je humeur.

Maar dan bereik je een afdeling en gaat de route met zeer met korte intervals, links-rechts-links-rechts-links….. Geen echte 90 graden hoeken, maar flauwe 45 graden bochten. Als de hoeken van een honingraat. En alles lijkt op elkaar, ook als een honingraat. Geen ramen, geen deuren met een noemenswaardige raampjes. Geen kleur onderscheiding. Je loopt van de ene kopie in de andere, zonder unieke herkenningspunten.

We zijn gewend om de bordjes te volgen. Die richting aanwijzers en locatie aanduidingen die we verwachten bij elke afslag, kruising en splitsing. Echter, de flauwe bochten volgen elkaar zo snel op dat de wayfinding architecten het wellicht ondoenlijk vonden om de richting bij elke (semi) hoek aan te geven.

Dieper en dieper gaan we in het hol van de leeuw.

wayfinding-verwarring

Plaatje van debate.org

Cognitieve Dissonantie

Dan treedt cognitieve dissonantie op (wiki). We krijgen teveel en wellicht (teveel) tegenstrijdige of in dit geval gewoon veel te weinig prikkels uit onze onze omgeving die ons helpen met plaatsbepaling en navigatie.

Natuurlijk duurt dit gevoel van hulpeloosheid niet lang, want vroeg of laat kom je altijd wel iemand van de verpleging tegen die je kan helpen. Maar het kwaad is geschiet. Niet alleen legt het een schaduw op je bezoek en de algehele ziekenhuis ervaring maar als je op een andere dag weer heen moet, ga je er al tegenop zien.

Oriëntatie en Navigatie

In wayfinding zijn oriëntatie en navigatie als een Siamese tweeling. Het één kan niet zonder het ander. Het vermogen om je te oriënteren helpt je je positie te bepalen. Strikt gezegd: als ik niet weet waar ik ben, kan ik niet weten welke richting ik op moet.

A-symmetrie, gangen met weinig of geen unieke kenmerken, alles dezelfde kleur, kleine ruimtes, geen uitkijk naar buiten, deuren met kleine of ondoorzichtige ramen zijn slecht voor het oriëntatie vermogen. Ze geven ons niet alleen geen enkele referentie, ze kunnen zelfs bijdragen tot verwarring. Langdurige verwarring gaat over in onrust; gaat over in spanning, gaat over naar stress. Allemaal negatieve zaken die we niet willen.

De kamers voor kort en lang(er) verblijf zijn onderdeel van de honingraat en na ieder bezoek had ik het gevoel dat ik mijn vader achterliet aan het eind van de wereld. Een gevoel dat hij zelf ook had.

Het zou oneerlijk zijn dit gevoel alleen aan de indeling, de karakterloze gangen, de deuren zonder raampjes en de sfeerloze kamers toe te schrijven. Ook realiseer ik me dat de mensen daar zijn voor medische hulp. Om beter te worden.

Maar toch, ik voel dat deze manier van indeling meer zaken negatief kan beïnvloeden dan alleen het vermogen om je weg te vinden.

routes-bestemmingen

Kleur

Terwijl kleur heel goed gebruikt kan worden voor onderscheiding en herkenning, welke belangrijk kunnen bijdragen aan oriëntatie en navigatie, zijn ze bij Isala Zwolle niet optimaal gebruikt. Kleuren werken ook nog eens goed bij het beïnvloeden van een gemoedstoestand en dat niet alleen bij kinderen. Wat dat laatste betreft denk ik wel eens hoe leuk het zou zijn als alle afdelingen zo gedecoreerd zouden worden als op een kinderafdeling. Maar ik dwaal af…

In de oudere generatie ziekenhuizen vind je wellicht nog wel een techniek die vaak gehanteerd werd om te helpen bij wayfinding: Gekleurde lijnen op de vloer, waarbij elke kleur je naar een specifieke afdeling leidt. Ik heb hierbij nog steeds een eureka gevoel en vraag me voortdurend af waarom deze techniek in de vergeethoek is beland. Tegenwoordig wordt het ook gebruikt op de wanden. Hier een afbeelding van het gebruik van gekleurde routes in een lift.

Wayfinding-kleur-routes

Kleur gebruik om routes weer te geven

Naar mijn mening zijn gekleurde route lijnen een waterdichte oplossing voor wayfinding, oriëntatie en navigatie. En nu ik er zo over nadenk, hoef je niet eens te weten waar je bent, zolang je de gekleurde lijn maar volgt kom je er wel.

Terug is net zo makkelijk als heen.

Een spreekwoordelijke uitzondering dat je minimaal moet weten waar je bent om te kunnen bepalen waar je heen gaat? Of zou je kunnen zeggen dat je wel degelijk weet waar je bent, namelijk op de exacte route naar je bestemming. Hoe dan ook…

 

Wayfinding-kleur-routes

 

wayfinding-kleur-gebruik

Nog een voorbeeld voor kleur gebruik in wayfinding

V

Er moet me nog iets anders van het hart en betreft het eerder genoemde cognitieve perceptie. In dit geval heel specifiek van wat ik verwacht en herken bij conventionele wayfinding.

Bij het Isala Ziekenhuis in het hoofdgebouw staat in alle richtingsaanduidingen de V voor Vlinder. En Vlinder staat voor de gebouw aanduiding, want er is Vlinder gebouw 1, Vlinder gebouw 2, enzovoort, welke allemaal onderdeel zijn van het hoofdgebouw en met elkaar in verbinding staan.

Beneden in de ontvangsthal kan ik die associatie nog wel onbewust maken als ik me een weg baan naar een Vlinder-Gebouw. Maar op een onnadenkend moment als ik in de lift sta of de afdeling kaartjes raadpleeg en ik zie V4 staan, denk ik 4de Verdieping. Met alle gevolgen voor route-navigatie.

Algemeen gebruik en mijn verwachting is dat de V voor Verdieping staat. Omdat dit zo’n fundamenteel onderdeel is van de route-beschrijving en overal terugkeert op route-informatie, ‘struikel’ ik hier keer op keer over.

Ben ik de enige die het zo ziet?

Conclusie

Geen slecht woord over de verzorging in Isala Zwolle. Mijn communicatieve hindernissen met Isala heb ik niet besproken maar laat ik af als incidenteel. Uiteindelijk is dit ook een groei-proces.

Wayfinding: Als je naar Isala Zwolle moet voor tests of opname dan wordt van voor naar achter alles geregeld. Voor wat betreft de hulpmiddelen die aangeboden worden door het ziekenhuis voor zelf-navigatie, bijvoorbeeld als je op bezoek gaat, zijn een aantal zaken voor verbetering vatbaar.

Door Ron Koning

Mijn achtergrond is digitale wayfinding, met specialisatie in maken van persoonlijke-of publieke digitale applicaties die extra helpen met het navigeren in grote gebouwen. De applicatie werkt op de mobiele telefoon maar is er ook voor het gebruik op interactieve informatie-zuilen en aanraak schermen (touchscreen wand-panelen).  De wayfinding applicatie laat zien waar je bent en verstrekt routes  op een plattegrond van het gebouw. Een soort van TomTom wayfinder, maar dan voor binnen in gebouwen.

Ik heb me 10 jaar verdiept in digitale wayfinding en heb wereldwijd applicaties ontworpen en gemaakt voor ziekenhuizen, universiteiten en overheidsgebouwen. Je zou dus kunnen zeggen dat ik me iets meer heb verdiept in wayfinding dan de gemiddelde persoon. Dat neemt niet weg dat de wayfinding technology en – filosofie constant in beweging is en dat ik nog iedere dag bijleer.

digitale-wayfinding

Digitale Wayfinding

 

E-mail:ron@wayfinding.software
wayfinding.software

Opmerkingen, aanvullingen of eigen ervaringen?

Laat wat van je horen!

 

 

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *